کودتای 7ثوروپیدایش چالشهای نوین در روابط

سیاسی افغانستان وپاکستان

روابط سیاسی افغانستان وپاکستان بخش (2)

گروه طالبان به طوراتفاقی درافغانستان پدیدنیامده است زمینه های پیدایش این گروه را می توان در مداخلات مستمرپاکستان درافغانستان ازکودتای 7 ثور 1357/ برابر با 28 آپریل 1978وروی کارآمدن خلقی ها درافغانستان به بعد جستجوکرد،پس ازکودتای مذکور، پاکستان بی وقفه درامورداخلی افغانستان مداخله داشته است وهمواره درصدد به قدرت رساندن جریان های خاصی دراین کشور بوده است تا ازاین طریق به منافع خود دست یابد.پس ازکودتای 7 ثورکه شیرازۀ قدرت درافغانستان فروریخت وازآن زمان تاکنون نظامی که درسرتاسرافغانستان حاکمیت داشته باشدوجودنداشته است واین مسئله باعث می شد که پاکستان هیچ مانعی را در برابراقدامات ومداخلات خود درافغانستان نبیند ودراین کشوردخالت کند وبه حمایت افرادوپرورش گروه ها واحزاب مورد نظر خود درافغانستان بپردازد.

اگر روابط سیاسی افغانستان وپاکستان را از1978 به بعد مورد توجه قراردهیم درمی یابیم که چگونه پاکستان درصددبه صحنه قدرت آوردن افراد وگروه های مورد پذیرش خود،درافغانستان بوده است.فرق نمی کند این گروه طالبان بوده باشدیا گروه دیگر مهم این است که مطلوب پاکستان بوده باشد.

پاکستان ازتاریخ یادشده به بعدهراقدامی را که درافغانستان لازم می دیده انجام داده است. تضعیف و براندازی رژیم هادرافغانستان، حمایت ازیک جریان یا جریان های خاصی دردوره جهاد،روی کارآوردن نیروهای  موردپسندخود در افغانستان،وحتی جهت دادن تحولات افغانستان رادرمسیری که خود می خواسته است، ازسیاست های پاکستان دراین مقطع به حساب می آید. تلاش پاکستان برای به بن بست رساندن دولت ائتلافی در افغانستان بعد ازخروج شوروی ومداخلات مستمردرافغانستان واقدام این کشور برای بوجود آوردن طالبان ازسیاست های خصمانه پاکستان درقبال همسایه اش افغانستان محسوب می شود. بنابراین روابط سیاسی افغانستان وپاکستان  ازکودتای 7 ثوربه بعد را باید، بادقت مورد توجه قرارداده وسیاست های این کشور رادرقبال افغانستان تحلیل کردکه من این گونه به آن پرداخته ام.

1)روابط سیاسی دوکشور در دوره نورمحمدتره کی

جمهوریت داوودخان باتمام گیرودارهای که درآن در روابط افغانستان وپاکستان پدیدآمده بود با مرگ اوبه پایان رسید. روابط سیاسی افغانستان وپاکستان ازآغازشکل گیری پاکستان تا پایان نظام جمهوری داوود،بگونه ای بود که درآن افغانستان دست بالاتری درمسایل داشت وهمواره پاکستان را باچالش های فراوانی مواجه می ساخت وهرگونه اقدام این کشور علیه افغانستان رابا قاطعیت پاسخ می داد.اما پس ازکوتای 7 ثور1357ورق تاریخ روابط سیاسی دوکشور برگشت وافغانستان گرفتار کشمکش ها، جنگ ها وخون ریزی ها ی داخلی خودشد وزمینه برای مداخلات پاکستان در افغانستان فراهم گردید.

کودتای هفت ثورسرآغازبدبختی،جنگ وخون ریزی درافغانستان و زمینه ساز اشغال این کشور  توسط شوروی بود " کودتای (آپریل)   1978 یاثور1357 نقطۀ آغازتحولی بود که درآن به دوران حکومت محمدزایی ها پایان داده شد ویک گروه جدید وارد قدرت گردید. اما درهمین حال این کودتا نقطۀ آغاز جنگی بود که بعد هابا دخالت اتحاد شوروی گسترش وادامه یافت." (1)پس ازکشته شدن داوود در27 آپریل 1978 وروی کارآمدن کودتا گران طرفدارکمونیست، یعنی حزب دموکراتیک خلق ،افغانستان گرفتار بحران هاوچالشهای داخلی خود گردید وتمام توان این کشورصرف کشمکشهای داخلی شدواین مسئله افغانستان رادرقبال خراب کاری هاو مداخلات پاکستان آسیب پذیرمی ساخت.کودتاگران، فارغ ازهرچیزی بیشتر در فکرانحصاری کردن قدرت در افغانستان بودند." بعد ازکودتای آپریل 1978/ 1357 که رژیم کمونیستی درافغانستان روی کار آمد

وکم کم براوضاع مسلط شد، اوضاع یک سال،نسبتاً آرام بود،اعضای حزب خلق وپرچم،پست های دولتی رابین خود تقسیم کرده وپست های مهم وکلیدی را اشغال کردند، ریاست تمام ادارات دولتی را اعضای این دوحزب به عهده داشتند ورییس هراداره شروع به پاکسازی کارمندان ادارۀ خود کرده واین تغییروتحول ازوزارتخانه ها گرفته تا ادرات پایین رادربرمی گرفت." (2)

پاکستان که ازسرنگونی دشمن دیرینه اش یعنی داوودخان خرسندبوددرصددتعامل با حکومت جدیددرافغانستان برآمد. "پاکستان پس ازگذشت 11روز ازکودتای هفت ثوردر افغانستان، سکوت را شکستاند ورژیم تره کی را درکابل به رسمیت شناخت."(3)

پس ازآن که حزب دموکراتیک خلق باکودتای خونین قدرت را درافغانستان تصاحب کرد، پاکستان با بیم وامیدتحولات افغانستان رادنبال کرده و اوضاع این کشوررازیرنظرداشت ومنتظربودتا خلقی هاچه موضعی را در قبال پاکستان اتخاذمی کنند.سلطانعلی کشتمند دراین موردمی گوید:

« درنخستین روزها سفرای کشورهای مختلف با رهبران حزبی ودولتی دیدار وملاقات می کردند وگزارش های خویش رابه مقامات مربوط خویش ارسال می نمودند. دراین میان سفیر پاکستان در کابل خیلی فعال بود. اوپس ازدیداربا رهبران، همه روزه باوزرای مختلف ملاقات می کرد. اومی خواست نظریات مجموع رهبری حزبی- دولتی رادر رابطه به مسئله خط سرحدی دیورند، مسئله پشتونستان درمناسبات آینده با پاکستان درک نماید.البته تاجای که معلوم است درمجموع به وی این انتباه داده شد که رهبری افغاستان در رابطه به مسایل متذکره، نه تنها جدی تراست وقاطع تر نسبت به حکومت محمدداوود می باشد، بلکه راه آشتی ومذاکره نیز با آن کشور بازگذاشته نمی شود." (4)

مواضع تند و افراطی سردمداران سیاسی که باکودتا قدرت را درافغانستان تصاحب کرده بودند بدون درنظرداشت واقعیتهای موجوددر افغانستان آسیبهایش دامنگیر خود افغانستان شد. "رژیم تره کی که ازباده پیروزی سرمست بوددرهمان روزهای اول قبضه قدرت قضیۀپشتونستان و بلوچ ها را باردیگر ازسرگرفت. درتاریخ 10 می 1978، تره کی رییس جمهور دموکراتیک خلق، ازخان عبدالغفارخان واجمل ختک، با آغوش باز درکابل استقبال کرد." (5)

رژیم تره کی که با چالش ها ومخالفت های جدی درداخل افغانستان مواجه بود، بااتخاذ مواضع ناسنجیده درسیاست خارجی مشکلات خود راچند برابرکرد.پاکستان که از گذشته دل خوشی از افغانستان نداشت، به سازمان دهی نیروهای مخالف رژیم پرداخت." مقاومت علیه کمونیست بدون یک رهبری واحدملی آغازشد.گروههای اسلامی وافسران وابسته به آن،فعالین ما ئویست، روشنفکران ورهبران قومی درمحلات، رهبری اولین شورشها وقیامهای مسلحانه را علیه دولت نورمحمد تره کی وحفیظ الله امین به عهده داشتند.جنبش اسلامی که پس ازحملات مسلحانه علیه دولت محمد داوود درسال 1973 درپاکستان تمرکزیافته بودند، مهم ترین نیرویی بودکه پس ازپیروزی کودتا، تلاش کرد،تارهبری جنبش مقاومت رادر دست گیرد." (6)

مقامات پاکستان که دردوره حاکمیت داوود درتلاش بودند،تا سیاست های تهاجمی داوود را در کشورشان خنثی کنند،پس ازکودتای 7 ثورسیاست تهاجمی رادرقبال افغانستان درپیش گرفته و درصددبراندازی رژیم های سیاسی موجود وروی کارآورن حکومت دلخواه خود در افغانستان بوده است." تره کی مدعی شدکه ازهشتم آپریل1979 به بعد« سربازان پاکستان یازده باربه خاک افغانستان تجاوزکرده اند.» تره کی تأکید کرد که

همه تجاوزهای بعدی ازسوی نیروهای مسلح افغانستان «با پشتبانی دوستان بین المللی افغانستان» دفع خواهدشد. تره کی افزود« ما ضیاء الحق را دشمن خود نمی دانیم ولی ممکن است دیر یازود او اعزام رخنه گران به این کشوررامتوقف کند." (7)

سیاست تهاجمی پاکستان زمانی اتخاذ شد که رژیم غیرمردمی درافغانستان ازیک سو رو در روی مردم افغانستان قرارگرفته وازسوی دیگرجنگ قدرت دردرون رژیم پایه های آن را متزلزل ساخته بود.آن روزها،اینگونه پیش بینی می شدکه"رژیم تره کی ونخست و زیرش امین، در مواجه بادشمنی وخصومت اکثرمردم افغانستان که ازنظرسنتی مستقل می باشند،خیلی بعید است که بتوانددومین سال خودرابه پایان برساند.موجودیت رژیم محاصره شده تره کی با افزایش و توسعه طغیانها،به خطر افتاده است واین موجودیت شدیداً وابسته به پشتبانی فنی، اقتصادی، نظامی و سیاسی شوروی می باشد"(8)

افغانستان درآتش نفاق می سوخت وتمام این آب وخاک راخشونت فراگرفته بود درچنین شرایطی پاکستان درپی رسیدن به اهداف خود درافغانستان می گشت .درادامه سرکوب ووحشیگریهای خلقی ها"درسال 1978شمار زیادی ناراضی ازسیاستهای رژیم به پاکستان فرارکردند ودرآنجاازجانب حکومت نظامی ودرمرکزکار اداره استخبارات نظامی آن کشور،به آغوش بازاستقبال گردیدند. این امربهانه و وسیله مهمی برای گروه نظامیان و در رأس ضیاءالحق بود که مواضع خویش را در داخل پاکستان تحکیم بخشد." (9)

جذب و درخدمت گرفتن مخالفین حکومتهای افغانستان از سیاست های دیرینه پاکستان بود وچنین سیاستی را در گذشته درقبال داوود نیزاتخاذکرده بود." تا سال 1978 درپاکستان 8 اردوگاه تربیت ایجاد شده بودکه در آنها اداره استخبارات نظامی آن کشور مهاجرین ساده افغانی رابه جنگجویان چریکی برمی گرداندند."(10)

2) روابط سیاسی دوکشور در دوره حکومت صدروزه حفیظ الله امین

قبلاگفتیم که کشمکشهای درونی وجنگ قدرت یکی ازمشکلات وچالشهای داخلی رژیمهای غیر مردمی درافغانستان بوده است بر این اساس حفیظ الله امین یارهم حزبی خود، تره کی را از سر راه برداشت وخود، سرجای او نشست." حفیظ الله امین، تره کی رامی کشد ودر24 سنبله 1358/15سپتامبر1979 به جای اوتکیهمی زند."(11)  

" درساعت 20بوقت کابل درتاریخ 16 سبتامبر،تلویزیون کابل اعلام کرد که نورمحمدترکی به دفترسیاسی حزب دموکراتیک خلق افغانستان وشورای انقلاب اطلاع داده که او« مریض» بوده ودیگرنمی تواندوظایف اداری راانجام بدهد."

(12) تره کی مریض نبود،او درکشمکش ومنازعه قدرت باامین ازسرراه برداشته شده بود.البته بعداً رادیو کابل خبرمرگ اورا اعلان کرد و گفت که تره کی در9 اکتبر1979درگذشته است.

" اوضاع افغانستان پس ازغصب کامل قدرت بوسیله امین به پیمانه زیادی آشفته تر وبغرنج تر از گذشته شده بود.مداخلات آشکارپاکستان وسازمان دهی «مقاومت» و« جهاد»ازجانب استخبارات نظامی آن کشور«مجاهدین»را به نیروی کمی وکیفی قابل ملاحظه ای مبدل کرده واوضاع سیاسی را درافغانستان خیلی پچیده ساخته بود."(13)

اوج گیری چالشهای داخلی وجنگ قدرت درافغانستان،پاکستان راگام به گام به سمت تحقق خواسته هایش نزدیک می ساخت " امین ازگذشته ها خود رایک تن ازوفادارترین مهره های طرفداران مسئله پشتونستان می شمرد.اوتره کی راپس ازسبکدوشی وی که چراباژنرال ضیاءالحق رییس جمهور پاکستان درهاواناملاقات کرده است، به سازش بامقامات آن کشور روی این مسئله متهم کرد. اما اوخود پس ازغصب کامل قدرت به کلید آن قفلی که دردست پاکستان بود،دست انداخت، ولی دست خالی ماند. زیرا او دراین مسئله مانند هرامردیگری برای بقای قدرت خویش عجولانه عمل کرد."(14)

امین باتوجه به چالشهایی که باآن مواجه بود،ناگزیربه سمت عادی سازی روابط افغانستان با پاکستان حرکت کرد، ولی پاکستانی هاکه خودرا درموقف بالاتری می دیدندتمایلی به آن نشان نمی دادند.این امین بودکه به پاکستانی ها روی آورده بود.امین پس ازتصاحب قدرت درسال 1979تلاش هایی برای بهبود روابط دوکشور انجام داد. دکترشاه ولی دراین موردمی گوید:

« بعد از26سنبله(شهریور) دونامه یکی برای آقای شاهی (وزیرخارجه وقت پاکستان) یکی برای رییس جمهورپاکستان ضیاءالحق ارسال گردید ونیات افغانی نسبت به بهبود روابط هردوکشوربه جانب پاکستان گوشزدشد. قبلاهم روابط ومذاکراتی صورت گرفته بود وجانب پاکستان حاضر شده بودکه مذاکرات رادرسطح بالاتریعنی درسطح وزرای خارجه انجام بدهد وموافقت شدکه آقای شاهی به کابل بیایدکه این، یک هفته قبل ازهجوم اتحاد شوروی بود. لکن متاسفانه هوا، خراب شد. دید درمیدان هوایی کابل وجودنداشت.مسافرت آقای شاهی تا هفتۀ بعدبه تعویق افتاد."

(15) طبق نوشته یکی ازآگاهان " قراربود که در22سپتامبرآقای شاهی به کابل واردگردد. برای اودرمیدان هوایی قالین سرخ انداخته شد وشاه ولی درمیدان انتظاراورامی کشید. ولی طیاره اوفضای کابل راعبورومستقیماً بسوی ایران پروازکرد."(16)

وضعیت آشفته رژیم امین اورا درموقعیت پچیده ای قرارداده بود، اوتلاش می کرد برای حفظ موقعیت خوداقداماتی انجام دهد، سیاست نزدیک شدن او به پاکستان نیز درهمین راستا قابل تحلیل است." امین با وضع دشواری روبه رو بود. نزدیکی باآمریکا وپاکستان میتوانست از اقدام شوروی علیه اوجلوگیری کند.اماژنرال ضیاءالحق رییس جمهورپاکستان برای حل اختلافات با دولت کابل عجله ای نشان نمی داد."(17)

امین می خواست بانزدیک شدن به پاکستان به خواستهای آن کشور پاسخ مثبت گویدواز این طریق باچالش های موجودمقابله کند ." هدف امین ازنزدیکی با پاکستان طوری که بعد از تجاوز شوروی به افغانستان ادعا شد،ایجاد یک حکومت ائتلافی بامخالفان وتصفیه کمونیست ها بود." (18) تلاشها برای عادی سازی روابط دوکشوردرشرایطی صورت می گرفت که دو طرف از تقویت و تحریک مخالفین دوطرف دست برنداشته بودند." نزدیکی کابل با، پاکستان در زمانی مطرح می شدکه کمکهای پاکستان وافغانستان به نیروهای مخالف هر دوکشور ادامه داشت."(19)

3) روابط افغانستان وپاکستان دردوره اشغال افغانستان توسط شوروی

اشغال افغانستان بهترین فرصت رابرای پاکستان فراهم آورد تا این کشوربه اهداف خود دست یابد.اشغال افغانستان حادثه ای نیست که یک شبه اتفاق افتاده باشد،رژیم های ضد مردمی در افغانستان هراندازه که ازمردم فاصله گرفته به همان اندازه به بیگانگان وابسته گردیده اند و برای حفظ مقام وموقعیت خود متکی به بیرون بوده اند.پیش از اشغال افغانستان توسط شوروی ،اکثر نظام های سیاسی دراین کشورسیاست همسویی باشوروی رادرپیش گرفته اند. پس ازکودتای 7 ثور، رژیم های پوشالی وضدمردمی ازهرجهت وابسته به شوروی بوده اند.قبل ازاشغال افغانستان مستشاران فراوان نظامی شوروی در افغانستان حضور داشتند.

"شواهد ومدارک انکارناپذیری وجود داشت که رهبران رژیم برای رفع وطردگروههای مقاومت مسلح نفوذداده شده ازخارج کشور،بخصوص پس ازحوادث هرات ،بارها ازمقامات شوروی تقاضای اعزام نیروهای نظامی آن کشور رابه افغانستان به عمل آورده بودند واین تقاضاها بارها رد شده بود. ولی درشرایط جدیدپدیدآمده هنگامیکه حفیظ الله امین کودتای دولتی درون قصر رادر ماه سپتامبر1979 علیه نورمحمد تره کی وطرفداران اوانجام داد، این مسئله جدیت کسب نمود."(20)

رژیم های وابسته به اجانب فکرمی کردندبا اتکابه نیروهای نظامی شوروی، پایه های قدرت شان را در افغانستان استحکام خواهند بخشید." به هرحال هرچه محرک امین بوده باشد، وی ازماه مارچ 1979 به بعد، چهارده مرتبه ورود قوای شوروی رابه افغانستان تقاضانمود. رهبران خلقی مجموعا21 باراین تقاضارابه عمل آورده بودند. امین تنها پس ازغصب کامل قدرت، هفت بارتقاضا های خویش را بگونه ای مشخص ارائه نمود وصرف درماه دسامبرسال 1979 وی چهارتقاضا نامه دراین باره به مسکوفرستاد."(21)

مداخلات پاکستان درافغانستان رویارویی رژیم های استبدادی بامردم،.تقاضاهای  رژیم های غیرمردمی برای اعزام نیروی نظامی شوروی درافغانستان، زمینه سازاشغال افغانستان بود." بنا به تقاضا وموافقت امین،دسته هایی ازنیروهای نظامی شوروی قبل ازماه دسامبر1979 به افغانستان وارد گردیده ودربرخی ازمناطق دارای اهمیت استراتژیک چون میدان های هوایی بگرام وشیندند، شاهراه سالنگ وجاهای دیگرجابجاشده بودند."(22)

پیش ازاین نیزمستشاران نظامی شوروی درافغانستان حضورچشم گیرداشتندوبارژیم های همسو باشوروی همکاری می کردند." درتاریخ 24دسامبر،1979 هیئت وزارت دفاع ورهبران شوروی تصمیم گرفتنددر افغاستان نیرو بفرستند. نیروهای سپاه چهلم، ساعت یک بعدازظهر25 دسامبر1979 به سوی افغانستان مارش کردند.سفیرشوروی (تابییف) درکابل، امین را ازپیش درجریان قراردادکه رهبران شوروی تصمیم گرفته اند، به کشوردوست (افغانستان) کمک نمایندحفیظ الله امین،به ستاد کل نیروهای مسلح دستوردادتا باسپاهیان شوروی همکاری کنند." (23)

سپاهیان شوروی از زمین وهوابه خاک افغانستان واردشدند." ازتاریخ 24 دسامبر،انتقالات هوایی به کابل وبگرام وازتاریخ 25 دسامبر از طریق زمین ورود ستونهای بزرگ افراد نظامی ونفربرهای زرهی آغاز گردید."(24)

4) روابط سیاسی افغانستان اشغال شده باپاکستان درزمان ببرک کارمل

اشغال افغانستان بهانۀ خوبی بود برای پاکستان تا بتواند به تمام اقدامات خود در افغانستان در قالب مقابله باشوروی وحمایت ازمجاهدین مشروعیت دهد.

"ببرک کارمل قدرت رادرسایه نیروهای شوروی به دست گرفت.اودرشامگاه 27 دسامبر 1979ششم جدی 1358 درسخنرانی ای که ازیک فراکانس رادیویی خارجی نزدیک به رادیو افغانستان پخش شد،پایان سلطۀ امین را اعلام داشت.هجوم نیروهای شوروی به افغانستان وتعویض قدرت درکابل هنوزدرسرخط خبری جهان قرارداشت ومقامات شوروی سعی داشتند تادخالت شان رادرافغانستان توجیه کنند."(25)

اشغال افغانستان توسط شوروی یک فرصت طلایی تاریخی راپیش روی پاکستانی ها قرار داد، چون پاکستان هم به امکانات غرب دست رسی پیدا کرد وهم اقدامات این کشور از سوی مجاهدین ونیروهای مخالف رژیم درافغانستان،مشروع تلقی می گردید.

" تشکیل دولت ببرک کارمل، دربدترین شرایط درپایان سال 1979 انجام شد،زیرا با تهاجم و اشغال شهرهابه وسیله شوروی همراه بود. وسه رییس جمهورسابق افغانستان درمدت بیست ماه باوحشیگری به قتل رسیدند.تره کی به جای داوودنشست، امین جانشین تره کی شد بارفتن امین ببرک کارمل جانشین اوشده بود." (26)

کارمل بعد ازحذف فیزیکی امین درشب 27 دسامبر 1979درضمن بیانیه ای اعلام داشت:

« قطعات محدودی از اتحادشوروی، بنابر دعوت دولت ها و حکومت های قبلی افغانستان به افغانستان آمده اند تا بامردم افغانستان در حصۀ دفاع ازتمامیت ارضی، استقلال ملی ودفاع ازسرزمین پدروطن آنهاکمک نمایند.»(27) کارمل درکنفراس های مطبوعاتی خویش درتوجیه حضورنیروهای شوروی درافغانستان گفت: « مطابق موادمعاهدۀ 9دسامبر1978که بین سران دوکشورامضا شده است آمدن این قشون یک امرموجه است وبه آزادی و استقلال افغانستان هیچ گونه صدمه ای نمی زند» (28)

افغانستان اشغال شد وپاکستان بعنوان  یکی ازکشورهای مخالف رژیم افغانستان مورد توجه غرب قرارگرفت وکمکهای غرب برای مجاهدین افغانستان ابتداواردپاکستان می شد بعد در اختیار مجاهدین قرارمی گرفت و پاکستان نقش واسته رابازی می کرد" کمکهای خارجی به مجاهدین پس ازتجاوزشوروی پیوسته افزایش می یافت. درحالی که آمریکامسئولیت تهیه و تدارک پول واسلحه رابه عهده گرفته بود، پاکستان باپناه دادن به مجاهدین ومهاجرین افغان خطرتبدیل شدن به دولت خط مقدم رادرمقابله با اتحادشوروی پذیرفت ویک رکن مهم را دراتحاد استراتژیک علیه شوروی به وجودآورد.

همکاریهای آمریکاوپاکستان درپشتبانی ازمقاومت افغانها ابعادمختلفی داشت.زلمی خلیل زاد که درسال 1980 مشاور وزارت خارجۀ آمریکا بودمی گوید:پایه اساسی توافق بین آمریکا وپاکستان این بودکه آمریکاقبول کردکه به مجاهدین کمک کند وپاکستان حاضرشداجازه دهدکه این کمک ها به مجاهدین برسد، اما آمریکا موافقت کرد که درتقسیم این کمک به پاکستان تااندازۀ زیادی آزادی داده شودتا این کشوردراین قسمت نقشی داشته باشد."(29)

برخورداری پاکستان ازآزادی واختیارتام درتوزیع کمکهای غرب برای مجاهدین افغانستان باعث گردید که پاکستانیها درتوزیع کمکها طبق میل خودعمل کنند وازاین کمک ها خود نیز بهره مند گردند وازتوزیع آن به نیروهای جهادی افغان، به نفع واهداف خودبهره برداری کنند،لذا بیشترین  امکانات دراختیارگروها واحزابی قرارمی گرفت که باید بالفعل و یا بالقوه بتوانند منافع پاکستان را درافغانستان تأمین کنند. انتونی های من محقق بریتانیایی می گوید:

«سازمان اطلاعات ارتش پاکستان یا آی.اس.آی.ورهبران آن که ژنرال های تند روارتش پاکستان بودندبه طرزشگفت آوری، نه تنها مصرف مقدارزیادی پول واسلحه راکه ازخارج داده می شد کنترل می کردند، بلکه همچنان صلاحیت کامل توزیع آن به هرگروهی که خود می خواستند را داشتند، حالا می دانیم که توزیع کمکها به گروهای مقاومت برآن اساسی صورت نگرفت که با آمریکا وعربستان سعودی توافق شده بود.این آی.اس.آی. بودکه تصمیم می گرفت قسمت بزرگ کمکهارابه نیروهای مورد نظرش یعنی حزب اسلامی گلبدین حکمتیار وچندفرمانده مجاهدین بدهد. به این ترتیب می بینیم که عملیات توزیع اسلحه و پول مانند همۀ عملیاتهای مشابه ازمسیراصلی آن خارج شده، در دست گروههای معینی قرار گرفت.» (30)

کمکهای غرب بهترین ابزاری بودبرای پاکستانی ها درجهت تحقق بخشیدن خواستهاومطالبات شان درافغانستان. صغت الله مجددی، رهبرجبهۀ نجات ملی اسلامی دراین موردمی گوید:

«ازهمه جاماخواهش کردیم، کمکها آمد. ازراه پاکستان آمد، امادرتوزیع آن برای ما سه درصد می دادندبرای دیگران 20- 25 درصد می دادند. همین مسئله بود که عبدالرحمن اخترکه در وقت ضیاء الحق رییس آی. اس.آی، بود، وقومندان کلان( فرمانده ارشد)بود وشخصیت دوم درپاکستان بود اوبه یک هیئت آمریکایی که آمده بود. واین هیئت

ازنزدشان پرسان کرده بود (ازآنهاپرسیده بود) که چراشما برای مجددی کم کمک می کنید؛ ما مجددی را می شناسیم سوابقش را وخاندانش را که درافغانستان نفوذزیاددارند. اوگفته بودکه اگربه مجددی مازیاد کمک کنیم، اکثریت مردم به دورمجددی جمع می شوند، یک قوت مرکزی پیدامی شودواین قوت مرکزی مثلP.L.O سازمان آزادی بخش فلسطین، برای مایک مصیبت می شود.او جواب بسیار بی منطق وبی معنی داده بود.» (31)

مجددی درحالی ازعملکردپاکستانی هاشکایت داردکه حداقل سه درصدازاین کمکها به وی و حزبش رسیده است.گروه هایی هم بودند  که مبارزات زیادی علیه شوروی انجام داده بودند، اما طبق تشخیص مقامات پاکستانی نبایدتقویت می شدند وازاین امکانات بهره می بردند.پاکستان ازاین جهت که حاضرشده بود باغرب درقسمت مقابله باگسترش نفوذشوروی همکاری کند،غرب ناچاربوددرقبال این همکاری، امتیازاتی به پاکستان بدهدوپول های زیادی رادر اختیاراین کشورقراردهد.

" اشغال افغانستان در دسامبر1979برای پاکستان، همچون ایران،مسائل ومشکلات مستقیم بیشتری داشت،تا کشورهای دوردست؛ هجوم سیل آورگان،آسیبهایی برترکیب اقتصادی واجتماعی نواحی مرزی واردآورد واین معضل درسال های بعدشدیدترشد.نگرانی پاکستان ازشوروی بیشترازناحیه احتمال حمایت جدی تراین کشور ازجنبشهای جدایی خواه درون پاکستان سرچشمه می گرفت، تاترس از تجاوزمستقیم نظامی.ضیاءالحق سعی میکردخطرتهدید شوروی رابرای جلب حمایت مردم ازرژیم خودمورد استفاده قراردهد،درهمان زمان وی احساس کردحضورشوروی درافغانستان مبنای تازه ای برای جلب کمکهای نظامی ایالات متحده به وجودآورده است."(32)در دوره اشغال پاکستان، خودرا بامردم افغانستان بیش ازپیش نزدیک ساخت وبه تقویت وسازمان دهی مجاهدین افغانستان مخصوصاگروههای همسو با پاکستان پرداخت

"درسال 1982«کوردووز» به حیث نمایندۀ خاص ملل متحد درقضیۀ افغانستان انتخاب شد.کوردووز درماه جون 1982 توانست نمایندگان پاکستان وافغانستان را درجهت مذاکرات غیر مستقیم به ژنوفراخواندوهردوکشوردرحالی که نمایندگان شان دراتاق های علیحده نشسته بودند ازطریق کوردووز مذاکرات غیرمستقیم خویش راآغازکردند.

پاکستان ادعا می کردکه نمایندۀ مهاجرین ومجاهدین است درحالی که طرف مقابل او دراین مذاکرات، دولت کابل بود.این امر،کابل راوجه و صبغه قانونی می بخشید،چیزیکه سیاستمداران کابل به آن نیازداشتند.

دردور دوم مذاکرات پاکستان وعده دادتا ماده عدم مداخله درامورداخلی افغانستان راعملی سازد و درعوض شورویها می بایست تقسیم اوقات خروج قوای خودراکه ازشش ماه تجاوزنکند ارائه نماید وببرک کارمل راتعویض کنند.دردورهشتم مذاکرات، بالاخره دولت افغانستان حاضرشد تابه مذاکرات غیرمستقیم با پاکستان تن دهدوسرتقسیم اوقات خروج عساکرشوروی ازافغانستان با پاکستان به توافق برسد."(33)

مقامات پاکستان اعلام آمادگی کرده بود،درقبال خروج نیروهای شوروی ازافغانستان فعالیتهای مجاهدین افغان رادرپاکستان متوقف سازندکه چنین چیزی حتی پس ازخروج کامل نیروهای شوروی از افغانستان عملی نشد.

5) روابط سیاسی افغانستان تحت اشغال باپاکستان درزمان نجیب الله

دکترنجیب الله برخلاف داوود، تره کی، امین وببرک کارمل به صورت مسالمت آمیز وبدون کشمکش به جای ببرک کارمل نشست ودرافغانستان تحت اشغال، زمام امور رابدست گرفت. "نجیب درچهارم ماه می 1986 بحیث منشی عمومی کمیته مرکزی حزب وسپس درنوامبر همان سال رییس جمهورافغانستان گردید."(34)

هنوزافغانستان تحت اشغال شوروی بود که دکترنجیب الله" ازسوی جرگه مورخ 29و30 نوامبرسال 1987بعنوان رییس جمهو رافغانستان برای مدت هفت سال انتخاب گردید." (35) زمانی که نجیب، قدرت را بدست گرفت شوروی شکست خودرا درافغانستان پذیرفته واعلام آمادگی کرده بودبرای خروج ازافغانستان."درآواخر اکتبر 1987 گرباچف اعلان نمودکه نیروهای شوروی درتاریخ 15می به ترک افغانستان عملاآغازمی کنند ودرظرف ده ماه خروج تکمیل می گردد. "(36)

اعلام مشی مصالحه ملی دکترنجیب درتاریخ 16 جنوری1987 ومسئله خروج نیروهای شوروی ازافغانستان وگفتگوها درموردتشکیل دولت ائتلافی باعث می گردید که دولت چانه زنی های زیادی با پاکستان داشته باشدپاکستان به بهانه حمایت ازمجاهدین آنقدر در افغانستان اعمال نفوذکرده بودکه باید درهر تصمیم گیری دراین کشورایفای نقش می کرد .پس ازاعلام آمادگی روسهابرای خروج ازافغانستان" بالاخره روزموعودفرارسید، یک صد و بیست هزارژنرال، افسروسربازقشون سرخ پس ازتقریباً نه سال اقامت درافغانستان درتاریخ 15 فوریه1989،افغانستان راترک گفتند. وآخرین فردآنهاباریس گرومف، قومندان عمومی اردوی 40 درتاریخ 16فوریه پل دوستی حیرتان راعبورکرد."(37)

وقتی نیروهای شوروی خارج شدند، پاکستان سیاستهای خودرا روی سقوط دولت دکتر نجیب الله متمرکزکرد.پس ازآن که قوای شوروی ازافغانستان بیرون رفتند، حکومت نجیب باید بدون پشتیبانه خارجی درمقابل حملات مجاهدین مقابله میکرد.درچنین وضعی درتاریخ 16حوت سال1367، نیروهای جهادی باحمایت پاکستان دست به عملیات وسیع درجلال آبادزدند."تهاجم بزرگ مجاهدین در جلال آباد فقط درفاصله یک ماه بعد ازخروج نیروهای شوروی از افغانستان آغازگردید."(38)

دگروال یوسف، مسئول ISI درمورداستراتژی کشورش درقبال افغانستان میگوید:

« ماقبل از انفصال ژنرال اخترازISI یک استراتژی عملیاتی ای روی دست گرفتیم که درعرصه ماقبل و مابعد خروج شوروی هاجریان داشت. هدف این استراتژی سقوط کابل بود. اگرمردمان کابل و اگرنیروهای افغانی مقیم کابل راه می دادند،درآن صورت ما، ربایندگان جنگ بودیم ولی امکان آن رادرحمله مستقیم جستجونمی کردیم بلکه شهرکابل بایدبه حال محاصره کامل درآورده می شد، یعنی قحطی آرد،موادغذایی وموادسوخت وهمچنان با قلت پرسنل عسکری باید به انحطاط سوق داده شده وازوسایل که به واسطه آن می رزمید، بایدمحروم ساخته می شد.» (39)

مداخلات پاکستان، مصالحه ملی نجیب وگفتگوهادرموردانتقال مسالمت آمیز قدرت وتشکیل دولت ائتلافی را به شکست روبروکرد.با سقوط حکومت نجیب  و سرانجام با بوجودآمدن خلأ قدرت درافغانستان زمینه های جنگهای داخلی دراین کشورفراهم گردید. دخالت های پاکستان وتشویق این کشوربرخی از نیروهای جهادی رامبنی برعدم پذیرش دولت ائتلافی پیشنهادی نجیب، افغانستان را دچارآسیب های زیادی کرد.

"رهبران پاکستان درسال 1987 برسرحکومتی که بعد ازجنگ درافغانستان سرکارآید وبه بهترین شکل درخدمت منافع این کشورباشد،اتفاق نظرنداشتند.ISI بیشترعلاقه مند بودکه یک دولت بنیادگرا درکابل به قدرت رسد که روابط نزدیکی با پاکستان داشته باشد.ژنرال اختررحمان خان رییس ISI استدلال می کردکه مصالحه سیاسی موجب تضعیف روحیه جنگی مجاهدین خواهد شد.اما ازطرف دیگر یعقوب خان (وزیرخارجه)معتقد بود که انتقال قدرت بدون جنگ وخون ریزی درافغانستان، فقط ازطریق شکل گیری ائتلافی میسراست."(40)

درپاکستان همیشه افرادی بوده اند که سیاست معتدلی درپیش گیرند،اماسرانجام درمواجه با ISI مجبوربه عقب نشینی ازمواضع شان شده اند،دراین ماجرا حاکم نظامی پاکستان ژنرال ضیاءالحق نیز همسوباسیاستهای آی.اس.آی. بود." ضیا اصولاً بادیدگاه آی.اس.آی. موافق بود، اما به یعقوب خان اختیارداده بود تاعکس العمل مسکو رابیازماید.یعقوب خان ازاوایل 1987 به یک دوره سه ماهه، تلاش دیپلماتیک مبادرت ورزیدکه نتیجه ای دربرنداشت. خوداودرمصاحبه ای درسال1992 اعتراف کرد که می دانست ازسوی آی.اس.آی. شدیداً تضعیف خواهدشد. وضیاهم هیچگونه کمکی به او نخواهدکرد،اماامیدواربودکه موضع آشتی جویانه شوروی اهرمی درکشمکش های داخلی دراختیاراوقراردهد."(41)

" نجیب الله به عنوان رییس جمهورافغانستان تلاشهای خستگی ناپذیری را به خاطرتحقق،مشی مصالحه ملی وسازش با مخالفین، که برخی ازآنها عمدتاً ازپاکستان رهبری می شدند به خرج داد ولی باتأسف سودی نبخشید.پاکستان هرگزیک گام به عقب نه نشست ودرنتیجه گروه های مسلح به جنگ ادامه دادند."(42)  حکومت نجیب سقوط کردونتیجۀ آن پدیدآمدن خلأ قدرت و شعله ور شدن جنگهای ویرانگروخانمان براندازداخلی بود" دولت نجیب الله برای سه سال دیگرپس از خروج شوروی نیزپابرجاباقی ماند، تاسرانجام درآپریل 1992 ساقط گردید."(43)

ازکودتای 7 ثوربه بعد،پاکستان یک طرفه درافغانستان مداخله کرده است باسقوط حکومت نجیب وپدیدآمدن خلأقدرت، پاکستان، بیش ازپیش فرصت برای مداخله درافغانستان پیداکرد،دیروز حزب اسلامی وبرخی دیگرازگروه هاراحمایت کرد ،امروز طالبان را وفردا معلوم نیست که چه جریانی راروی کاربیاورد وبه قدرت رساند.

پاورقی:

(1) ظاهرطنین، افغانستان درقرن بیستم ،انتشارات عرفان تهران چاپ دوم1384ص 227

(2) احمدشاه فرزان، افغانستان ازداوودتاصعود مسعود،ج1،دقت،چاپ اول1382ص 123

(3) اسحاق فیاض، پشتونستان چالشهای سیاسی افغانستان وپاکستان،انتشارات معصومین(ع) چاپ اول 1387ص143

(4) سلطانعلی کشتمند، یادداشتهای سیاسی ورویدادهای تاریخی، خاطرات شخصی ج2، میوند،چاپ دوم2003ص359

(5) اسحاق فیاض، پشتونستان چالشهای سیاسی افغانستان وپاکستان،انتشارات معصومین(ع) چاپ اول 1387ص144

(6) ظاهرطنین، افغانستان درقرن بیستم ،انتشارات عرفان تهران چاپ دوم1384ص 309

(7) اسنادلانه جاسوسی آمریکا، ترجمه وتنظیم،دانشجویان پیروخط امام چاپ اول1369ص 42

(8)همان ص15

(9) سلطانعلی کشتمند، یادداشتهای سیاسی ورویدادهای تاریخی، خاطرات شخصی ج2، میوند،چاپ دوم2003ص575

(10) همان ص 575

(11) احمدشاه فرزان، افغانستان ازداوودتاصعود مسعود،ج1،دقت،چاپ اول1382ص 205

(12) اسنادلانه جاسوسی آمریکا، ترجمه وتنظیم،دانشجویان پیروخط امام چاپ اول1369ص 154

(13) سلطانعلی کشتمند، یادداشتهای سیاسی ورویدادهای تاریخی، خاطرات شخصی ج2، میوند،چاپ دوم2003ص574

(14) سلطانعلی کشتمند، یادداشتهای سیاسی ورویدادهای تاریخی، خاطرات شخصی ج2، میوند،چاپ دوم2003ص562

(15) ظاهرطنین، افغانستان درقرن بیستم ،انتشارات عرفان تهران چاپ دوم1384ص 279

(16)کشتمین، همان ص562

(17) ظاهرطنین، افغانستان درقرن بیستم ،انتشارات عرفان تهران چاپ دوم ص279

(18)همان ص280

(19) همان ص280

(20) سلطانعلی کشتمند، یادداشتهای سیاسی ورویدادهای تاریخی، خاطرات شخصی ج2، میوند،چاپ دوم2003 ص577

(21) همان 582

(22) همان ص585

(23) احمدشاه فرزان، افغانستان ازداوودتاصعود مسعود،ج1،دقت،چاپ اول1382ص 226

(24) سلطانعلی کشتمند، یادداشتهای سیاسی ورویدادهای تاریخی، خاطرات شخصی ج2، میوند،چاپ دوم2003ص592

(25) ظاهرطنین، افغانستان درقرن بیستم ،انتشارات عرفان تهران چاپ دوم1384ص 293

(26) احمدشاه فرزان، همان ص 237

(27) محمدنبی عظیمی، اردو وسیاست درسه ده اخیرافغانستان، میوند،چاپ سوم1378ص225

(28) همان ص226

(29) ظاهرطنین، افغانستان درقرن بیستم ،انتشارات عرفان تهران چاپ دوم1384ص 314

(30) ظاهرطنین، افغانستان درقرن بیستم ،انتشارات عرفان تهران چاپ دوم1384ص 315

(31) ظاهرطنین، افغانستان درقرن بیستم ،انتشارات عرفان تهران چاپ دوم1384ص316

(32) دیه گوکوردووز، سلیک اس. هریسون، پشت پرده افغانستان، ترجمه اسدالله شفایی، هدی ،چاپ اول1379ص65

(33) محمدنبی عظیمی، اردو وسیاست درسه ده اخیرافغانستان، میوند،چاپ سوم1378ص365

(34) همان ص324

(35) سلطانعلی کشتمند، یادداشتهای سیاسی ورویدادهای تاریخی، خاطرات شخصی ج3، میوند،چاپ دوم2003ص985

(36) محمدنبی عظیمی، اردو وسیاست درسه ده اخیرافغانستان، میوند،چاپ سوم1378ص367

(37) همان ص369

(38) همان ص375

(39) محمدنبی عظیمی، اردو وسیاست درسه ده اخیرافغانستان، میوند،چاپ سوم1378ص373

(40) دیه گوکوردووز، سلیک اس. هریسون، پشت پرده افغانستان، ترجمه اسدالله شفایی، هدی ،چاپ اول1379ص264

(41) دیه گوکوردووز، سلیک اس. هریسون، پشت پرده افغانستان، ترجمه اسدالله شفایی، هدی ،چاپ اول1379ص265

(42) سلطانعلی کشتمند، یاداشتهای سیاسی ورویدادهای تاریخی، خاطرات شخصی ج3، میوند،چاپ دوم2003ص1044

(43) همان ص1048

روابط سیاسی افغانستان وپاکستان

(بخش (1): سابقه روابط سیاسی دوکشور،از 1947 تا 1978)

رنگین کمان عشق 

ای نازنین آیینه!

عمق نگاهت

رنگین کمان عشق را

تنیده بود درمن

وازلبخندشکوهمندت

درزمستان پربرف قلبم

شکوفایی بهارتکثیرمی شد

وشفافیت دیدۀ حیرانت

ازروزنۀ امید

آفتاب را انعکاس می داد

برایم

افسوس، افسوس، افسوس

زود،چشم فروبستی

وتوفان غم فراقت

تبسم راپرپرکردبرلبانم

تأثیرکلیسابرگسترش افکارضد دینی درغرب

درادامه مطلب بخوانید

             غروب دلگیر

  آمریکا وناتوهم درافغانستان به سرنوشت شوروی دچارمی شوند

درادامه مطلب بخوانید

                     جنگ قدرت درپاکستان

درادامه مطلب ....

                نگاه ازچند زاویه به شعروادبیات معاصرافغانستان

بقیه را درادامه مطلب بخوانید

               شکنندگی امنیت درافغانستان

                                 درادامه مطلب بخوانید

سال نو

درادامه مطلب بخوانید

                 

                             گل سرخ

 

  درادامه مطلب بخوانید 

سایه خوفناک

 درادامه مطلب بخوانید

بحران پاکستان رافرا گرفته است

                                          در ادامه مطلب

   بمان تابه دورت بگردم، بمیرم

                             « نگاه کوتاه به مجموعه شعرمحمد محسن سعیدی »

                                                  درادامه مطلب بخوانید        

دست ازسرمردم بردارید

درادامه مطلب بخوانید

 آیینه

درادامه مطلب بخوانید

       صدام ازاوج تافرود

اگر یک نگاهی به  تحولات  درعرصه بین ملل داشته  باشیم ، می بینیم  که حوادث  و رخ  دادهای

عراق  در صدرتحولات  جهان قرار دارد  تراژدی های انسانی پدید آمده در این سرزمین به عنوان

 خبرسازترین مسا ئل جهان توجه  همگان رابه خود جلب کرده است. مردم مظلوم عراق هر لحظه

 بامرگ وترور و نا، امنی دست به گریبانند. در واقع این مردم بیگناه عراق اند که ناخواسته تاوان

 خطاها و عقده گشایی های  صدام را می پردازند.  دیکتا توری  که با سیاست های اشتباه  و روش  

های استبدادی خویش  مردم  سرزمینش را به این سرنوشت  دچارکرد ورنج های  فراوان رانصیب

 جامعه خود ساخت و پای اشغالگران و اربابان  قدرت  را در این  سرزمین بازکرد. صدام  نه تنها

 تاریخ عراق ر ا رقم زد  که  در سطح جهان تحول سازشد. سرگذشت  پرفرازونشیب وزندگی پرما

جرای او ، ازاوج تافرود خواندنی است... درادامه مطلب بخوانید

پرتوافشانی « قطعه ادبی »

درادامه مطلب بخوانید

ترازوی سنجش شعر

درادامه مطلب بخوانید

پا لیسی آتش افروزانه پاکستان

درادامه مطلب بخوانید

ای ماه شعبانی

درادامه مطلب بخوانید

          تلنگر(1)

                درادامه مطلب بخوانید

                     نسل ايستاده

                  درادامه مطلب بخوانید

درادامه مطلب بخوانید

زخم شکوفا

درادامه مطلب بخوانید

شرح دلتنگی

درادامه مطلب بخوانید